W ostatnim czasie w praktyce stosowania przepisów ADR w Polsce pojawiły się istotne rozbieżności interpretacyjne dotyczące zakresu wyłączenia 1.1.3.6 ADR – w szczególności w kontekście obowiązku wyznaczenia doradcy DGSA oraz sporządzania rocznego sprawozdania.
Poniższy artykuł stanowi syntetyczne opracowanie problemu na podstawie analizy przepisów Umowy dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), Ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (UoPTN), Rozporządzenia Ministra infrastruktury zmieniającego rozporządzenie w sprawie formularza rocznego sprawozdania z działalności w zakresie przewozu towarów niebezpiecznych oraz sposobu jego wypełniania jak również stanowisk krajowych organów i środowiska doradców
Charakter i zakres wyłączenia 1.1.3.6 ADR
Przepis 1.1.3.6 ADR wprowadza tzw. wyłączenie ilościowe, pozwalające na niestosowanie części wymagań ADR w przypadku przewozu towarów niebezpiecznych w ilościach nieprzekraczających określonych limitów na jednostkę transportową (np. 20/50, 333, 1000, bez ograniczeń – w zależności od kategorii transportowej).
Kluczowe wątpliwości interpretacyjne wynikają z faktu, że:
- tekst 1.1.3.6 nie zawiera jednoznacznego ograniczenia wyłącznie do przewozu w sztukach przesyłek, nie wyklucza on wprost innych sposobów przewozu niż opakowania, w szczególności przepis 1.1.3.6.3, w którym jest mowa tylko o ilościach towarów przewożonych w jednostce transportowej,
- jednocześnie niektóre obowiązki (np. oznakowanie tablicą barwy pomarańczowej) pozostają niezależne od limitów ilościowych.
Szczególne znaczenie ma tu przepis 1.8.3.2 (b) ADR 2025, zgodnie z którym obowiązek wyznaczenia doradcy nie obejmuje podmiotów, których działalność dotyczy takich ilości towarów w każdej jednostce transportowej, które nie są większe od podanych w 1.1.3.6, 1.7.1.4 oraz działach 3.3, 3.4 i 3.5.
Art. 15 ust. 2 UoPTN – problem dostosowania do ADR
Polski art. 15 ust. 2 ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych (UoPTN) posługuje się sformułowaniem: „w ilościach mniejszych niż określone w ADR, RID lub ADN”
Tymczasem od ADR 2019 przepis 1.8.3.2 został zmieniony z „mniejsze od” na „nie są większe od”, co miało znaczenie logiczne i systemowe.
Brak dostosowania przepisu krajowego do aktualnej wersji ADR powoduje:
- niejednoznaczność zakresu zwolnienia,
- ryzyko rozbieżności interpretacyjnych,
- problemy w praktyce kontrolnej.
Zasadne wydaje się rozważenie doprecyzowania art. 15 ust. 2 poprzez jednoznaczne odniesienie do ilości „nie większych niż określone w ADR” oraz wyraźne wskazanie, czy zwolnienie dotyczy wszystkich sposobów przewozu (sztuki przesyłek, luzem, w cysternie).
Roczna sprawozdawczość a oznakowanie pojazdu
Po nowelizacji rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2 czerwca 2022 r. w sprawie formularza rocznego sprawozdania, wprowadzono zasadę, że: sprawozdanie nie obejmuje towarów niebezpiecznych w ilościach, dla których ADR nie wymaga oznakowania jednostki transportowej tablicą barwy pomarańczowej (5.3 ADR).
Powoduje to istotną konsekwencję praktyczną:
- w przypadku przewozu w sztukach przesyłek w ramach 1.1.3.6 – brak obowiązku oznakowania pojazdu → brak obowiązku ujmowania w sprawozdaniu,
- natomiast przy przewozie luzem lub w cysternie – obowiązek oznakowania występuje zawsze, niezależnie od ilości → powstaje obowiązek ujęcia w rocznym sprawozdaniu.
W efekcie możliwa jest sytuacja, w której:
- podmiot nie ma obowiązku wyznaczenia doradcy (z uwagi na 1.1.3.6),
- ale jednocześnie ma obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania.
To rozwiązanie jest systemowo niespójne i budzi poważne wątpliwości interpretacyjne.
Stanowisko środowiska i Ministerstwa Infrastruktury (UN 3291)
W marcu 2023 r. opublikowano:
- opinię Stowarzyszenia S-DGSA,
- informację Ministerstwa Infrastruktury dotyczącą materiałów zakaźnych (m.in. UN 3291).
Z informacji MI wynika, że jeżeli nie zostanie przekroczona wartość z 1.1.3.6.2 (dla UN 3291 – 333 kg/l na jednostkę transportową), nie ma obowiązku wyznaczenia doradcy.
Co istotne – informacja ta nie różnicuje sposobu przewozu (sztuki przesyłek, luzem). Oznacza to de facto przyjęcie, że kryterium ilościowe ma charakter nadrzędny wobec sposobu przewozu.
Jednocześnie przy przewozie luzem i w cysternach nadal powstaje obowiązek oznakowania jednostki transportowej – a więc potencjalnie obowiązek sprawozdawczy.
Skutki praktyczne – przykłady
Przykład 1
Nadanie w cysternie odpadu UN 3082 (kat. 3) w ilości 1000 l.
- brak obowiązku wyznaczenia doradcy (wg interpretacji MI),
- obowiązek oznakowania cysterny tablicami barwy pomarańczowej,
- obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania z czynności „nadawanie”.
Przykład 2
Nadanie luzem odpadu UN 3509 (kat. 3) w ilości 1000 kg.
- brak obowiązku wyznaczenia doradcy,
- obowiązek oznakowania pojazdu,
- obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania z czynności „nadawanie” i „napełnianie”.
W obu przypadkach dochodzi do rozdzielenia obowiązku DGSA i obowiązku sprawozdawczego.
Potrzeba doprecyzowania przepisów krajowych
Obecna sytuacja wskazuje na potrzebę:
- Ujednolicenia brzmienia art. 15 ust. 2 UoPTN z aktualnym brzmieniem 1.8.3.2 ADR.
- Jednoznacznego określenia, czy zwolnienie ilościowe obejmuje wszystkie sposoby przewozu.
- Spójnego powiązania obowiązku wyznaczenia doradcy z obowiązkiem rocznej sprawozdawczości.
- Rozważenia wprowadzenia przepisu przejrzystego systemowo (np. poprzez wskazanie, że zwolnienie dotyczy przewozu w sztukach przesyłek, luzem i w cysternach – jeżeli taka jest intencja ustawodawcy).
Dalsze działania na poziomie międzynarodowym
Z uwagi na znaczenie problemu, kwestia interpretacji 1.1.3.6 w kontekście 1.8.3.2, zainicjowana przez ESD ADR została skierowana, poprzez Stowarzyszenia IASA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Stowarzyszeń Krajowych Doradców) do omówienia na forum międzynarodowym – w ramach prac Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (Wspólne posiedzenie RID/ADR), planowanych w Bernie w dniach 24–27 marca 2026 r.
Możliwe jest zatem, że w najbliższych latach nastąpi doprecyzowanie przepisów na poziomie ADR, co powinno zostać następnie odzwierciedlone w prawie krajowym.
Wnioski dla doradców DGSA
- Obecnie kluczowe znaczenie ma prawidłowa analiza ilości na jednostkę transportową.
- Należy każdorazowo oddzielnie oceniać:
- obowiązek wyznaczenia doradcy,
- obowiązek oznakowania pojazdu,
- obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania.
- W przypadkach niejednoznacznych (jak np. w przykładach 1, 2) rekomendowane jest udokumentowanie przyjętej interpretacji.
Problem ma charakter systemowy i wymaga dalszego doprecyzowania legislacyjnego, jednak już dziś wpływa bezpośrednio na praktykę podmiotów działających np. w sektorze odpadów medycznych, oraz przemysłowych (oleje odpadowe).
